Μεσογειακή διατροφή: ψάρι vs. κρέας – ποιο είναι καλύτερο;

 
06/03/2020
 
Μεσογειακή διατροφή: ψάρι vs. κρέας - ποιο είναι καλύτερο;
Μεσογειακή διατροφή: ψάρι vs. κρέας – ποιο είναι καλύτερο;

Οι διατροφικές συνήθειες αυξάνονται και πληθύνονται με επίκεντρο την υγεία του καταναλωτή και του πλανήτη. Καθώς οι περισσότερες δίαιτες επιστρέφουν στα βασικά και τα λιγότερο επεξεργασμένα υλικά, ένας κύκλος κλείνει αναβαθμίζοντας και την ποιοτική, τοπική παραγωγή. Σε αντίθεση με τα εκάστοτε μοδάτα διαιτολόγια, η παραδοσιακή μεσογειακή και ελληνική διατροφή διακρίνονται για την ισορροπία, την ποικιλία, το άρωμα και τον γευστικό πλούτο. Κύρια πλεονεκτήματά τους είναι τα αποδεδειγμένα οφέλη για την υγεία, η έλλειψη απαγορεύσεων και ότι προάγουν έναν φιλοσοφημένο, κοινωνικό τρόπο καλής ζωής. Την μεταπήδηση από το κρεατοφαγικό και με ροπή στα γλυκά, μοντέλο της σύγχρονης, δυτικής πλέον διατροφής δυσκολεύουν το μέτρο και οι πηγές πρωτεϊνών και λιπαρών. Ψάρι και κρέας είναι τα πρώτα που συνδέουμε με τις πρωτεΐνες. Εξ ου και προκύπτει το ζήτημα ψάρι vs. κρέας και ποιο είναι τελικά καλύτερο, πιο υγιεινό και ωφέλιμο.

Από την στεφανιαία νόσο στις κουζίνες της άγριας Δύσης

Παρά την πληθώρα διατροφικών επιλογών και την συνεχή εμφάνιση νέων τάσεων στις δίαιτες, η μεσογειακή διατροφή παραμένει κορυφαία και επίκαιρη. Πέραν της συγγένειας πρώτου βαθμού με την παραδοσιακή ελληνική, είναι αυτή που πρόβαλε τους παράγοντες υγείας, αναμετρήθηκε μαζί τους και τα θετικά της αποτελέσματα κατά των χρόνιων ασθενειών έχουν αποδειχθεί επιστημονικά. Είναι υγιεινός τρόπος διατροφής κι όχι απλώς μια δίαιτα για χάσιμο βάρους.

Το ενδιαφέρον για την μεσογειακή διατροφή άρχισε τις δεκαετίες 1950 και 1960, όταν παρατηρήθηκε ότι η στεφανιαία νόσος προκαλούσε λιγότερους θανάτους σε χώρες της Μεσογείου, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, από όσους στις ΗΠΑ και στη Βόρεια Ευρώπη. Μεταγενέστερες μελέτες διαπίστωσαν ότι συνδέεται με μειωμένους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακές και άλλες παθήσεις.

Επιπλέον, η Μεσογειακή Διατροφή ενσωμάτωσε κοινωνικά και πολιτισμικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον τρόπο ζωής της Μεσογείου. Όπως η παρέα στο φαγητό, η ποικιλία ακόμη και στις απλές γεύσεις, τα τοπικά υλικά, ο τρόπος παραγωγής και μαγειρέματος.

Γι’ αυτό και το 2013, η UNESCO την συμπεριέλαβε στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς 8 χωρών: της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Γαλλίας, της Κύπρου, του Μαρόκου, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Κροατίας.

Μεσογειακή διατροφή: ελαιόλαδο

Μεσογειακή διατροφή: βάση το ελαιόλαδο

Η «Μεσογειακή διατροφή», είναι όρος – κατά κάποιους μάλιστα, παραπλανητικός – που δημιουργήθηκε μεταπολεμικά, αφού είχαν ξεπεραστεί οι συνέπειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και πριν την άφιξη του fast food. Ο όρος περιγράφει ένα διατροφικό πρότυπο που επικρατούσε σε περιοχές της Μεσογείου όπου κατά παράδοση καλλιεργούνταν ελαιόδενδρα. Θα μπορούσαμε και να πούμε ότι διαμορφώθηκε με βάση την Κρητική διατροφή, που αποδεδειγμένα βασιζόταν στο ελαιόλαδο, και διευρύνθηκε με το διαιτολόγιο άλλων περιοχών της Μεσογείου, οι οποίες είχαν ίδια ή παρόμοια χαρακτηριστικά.

Την Πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής δημιούργησαν το 1993 ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Oldways, σε συνεργασία με τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) ως υγιέστερη εναλλακτική λύση στην αρχική πυραμίδα τροφίμων του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.

Επί της ουσίας δηλαδή, αμερικανικοί φορείς υιοθέτησαν και προώθησαν παγκοσμίως το πολύ πιο υγιεινό, μεσογειακό πρότυπο για να βελτιώσουν τις δυτικές, διατροφικές τους συνήθειες.

Σύμφωνα με τον Αμερικανικό Οργανισμό Καρδιολογίας (ΑΗΑ) «η μεσογειακή διατροφή είναι ένας γενικός όρος βασισμένος στις παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες των χωρών που συνορεύουν με τη Μεσόγειο Θάλασσα. Δεν υπάρχει μια τυπική μεσογειακή διατροφή. Τουλάχιστον 16 χώρες συνορεύουν με τη Μεσόγειο. Τα στυλ διατροφής ποικίλλουν μεταξύ των χωρών αυτών, ακόμη και μεταξύ των περιφερειών κάθε χώρας λόγω πολιτιστικών διαφορών, εθνοτήτων, θρησκείας, οικονομίας, γεωγραφίας και γεωργικής παραγωγής. Ωστόσο, υπάρχουν κοινοί παράγοντες».

Η επίσιμη πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής (c) Ίδρυμα Μεσογειακής Δίαιτας
Η επίσημη πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής, με τις ημερήσιες και εβδομαδιαίες μερίδες (c) Ίδρυμα Μεσογειακής Δίαιτας

Διαβάζοντας την πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής

Η βάση του τριγώνου της πυραμίδας περιέχει καλές συνήθειες και όσα πρέπει να καταναλώνονται καθημερινά και σε σημαντικές ποσότητες. Ενώ, στην κορυφή βρίσκονται όσα πρέπει να καταναλώνονται σπάνια και σε μικρές ποσότητες.
Έτσι, από κάτω προς τα πάνω έχουμε:

  1. Καθημερινά – συνήθειες & επιλογές: Σωματική δραστηριότητα, ανάπαυση, συντροφικότητα, κοινωνικότητα. Επιλογή τοπικών προϊόντων, φιλικών προς το περιβάλλον, με γνώμονα την βιοποικιλία (ποικιλομορφία) και εποχικότητα. Μαγειρική δραστηριότητα.
  2. Καθημερινά – τρόφιμα & υλικά: Δημητριακά (ρύζι, ζυμαρικά, ψωμί, πλιγούρι κτλ) και τα προϊόντα τους, κατά προτίμηση μη επεξεργασμένα. Νερό και αφεψήματα βοτάνων. Φρέσκα φρούτα και λαχανικά σε κάθε κύριο γεύμα. Ελιές και ξηροί καρποί. Ελαιόλαδο ως κύρια πηγή λίπους. Γαλακτοκομικά (κυρίως γιαούρτι και τυριά). Κρασί με το γεύμα.
  3. Εβδομαδιαία: Ψάρια και θαλασσινά (περισσότερα), αυγά, όσπρια, πουλερικά.
  4. Στην κορυφή: Πατάτες, κόκκινο κρέας, αλλαντικά και γλυκά με μέτρο (≤ 2 σερβιρίσματα ανά εβδομάδα).

ελληνική μεσογειακή διατροφή

Συμπέρασμα #1

H Μεσογειακή Διατροφή είναι σε μεγάλο βαθμό φυτοφαγική δίαιτα (plant based) – δεν στηρίζεται στο κρέας. Τα θεμέλιά της είναι τα εποχιακά λαχανικά και φρούτα, τα βότανα, οι ξηροί καρποί, τα όσπρια, τα δημητριακά. Όλα τα γεύματα είναι χτισμένα γύρω από φυτικά τρόφιμα. Οι μέτριες ποσότητες γαλακτοκομικών, ψαριών-θαλασσινών, πουλερικών και αυγών είναι επίσης στο επίκεντρό της. Αντίθετα, το κόκκινο κρέας τρώγεται περιστασιακά.

Πυραμίδα Μεσογειακής διατροφής - Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας
Πυραμίδα Μεσογειακής διατροφής – Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, Ανώτατο Ειδικό Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας

Υγιή λιπαρά: Είναι το στήριγμα της μεσογειακής διατροφής. Τρώγονται αντί για τα λιγότερο υγιή λίπη, όπως τα κορεσμένα και trans-λιπαρά, τα οποία συμβάλλουν στις καρδιακές νόσους. Το ελαιόλαδο αποτελεί την κύρια πηγή πρόσθετου μονοακόρεστου λίπους. Έχει βρεθεί ότι μειώνει την χοληστερόλη και τα επίπεδα χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών (LDL ) ή «κακή» χοληστερόλη. Οι ξηροί καρποί και οι σπόροι περιέχουν επίσης μονοακόρεστα λιπαρά.

Τα ψάρια είναι σημαντικά στη μεσογειακή διατροφή. Το λίπος των ψαριών είναι πλούσιο σε ακόρεστα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, που συμβάλλουν στη μείωση των φλεγμονών στο σώμα και των τριγλυκεριδίων, μειώνουν την πήξη του αίματος, τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακής ανεπάρκειας (mayo clinic org).

Σημειώνεται δε, ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα είναι δομικό στοιχείο του εγκεφάλου. Χρησιμοποιούνται για την κατασκευή εγκεφαλικών και νευρικών κυττάρων και είναι απαραίτητα για τη μάθηση, τη μνήμη και την βελτίωση της διάθεσης.

Την Μεσογειακή Διατροφή, η καθηγήτρια και πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Υγείας, Αντωνία Τριχοπούλου σε συνέντευξή της συνόψισε στα εξής:

«Η παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα χαρακτηρίζεται από αυξημένη πρόσληψη λαχανικών, οσπρίων, φρούτων και δημητριακών (τα οποία στο παρελθόν ήταν κατά κύριο λόγο ανεπεξέργαστα), αυξημένη πρόσληψη ελαιόλαδου αλλά χαμηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, σχετικά υψηλή πρόσληψη ψαριού, χαμηλή έως μέτρια πρόσληψη γαλακτοκομικών προϊόντων (κυρίως γιαουρτιού και τυριού), χαμηλή πρόσληψη κρέατος και πουλερικών και συχνή αλλά μέτρια πρόσληψη αλκοόλ, κυρίως με την μορφή κρασιού και γενικά κατά την διάρκεια των γευμάτων».

Λαβράκι με φινόκιο και πορτοκάλι στο φούρνo - λαβράκι ή τσιπούρα με μαραθόριζα - λαβράκι στο φούρνο με λεμόνι - ψάρι ψητό στο φούρνο εύκολο
Λαβράκι με φινόκιο και πορτοκάλι στο φούρνo

Ελληνική μεσογειακή διατροφή

Ως προς το θέμα ψάρι vs. κρέας, είναι φανερό ότι η μεσογειακή διατροφή τοποθετήθηκε απ’ το ξεκίνημά της.

Παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή (c) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ, Ανώτατο Ειδικό Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας
Παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή (c) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ, Ανώτατο Ειδικό Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας

Και η ελληνική μεσογειακή διατροφή το ίδιο. Αφού μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, πριν την “επαναστατική” εμφάνιση της μαργαρίνης στο φαγητό, πριν τα σπορέλαια και τις στρεβλώσεις της αστικής κουζίνας, είχε διαμορφωθεί με βάση την αξιοποίηση των τοπικών, μεσογειακών προϊόντων της χώρας μας.

Με κύρια υλικά τα φρούτα και λαχανικά κάθε εποχής, ψάρια, ελαιόλαδο, χόρτα, όσπρια, λίγο κρέας, πολλά μυρωδικά και βότανα, φυσικό γιαούρτι και τυριά, μέλι, η ελληνική μεσογειακή διατροφή είναι από τις καλύτερες στον κόσμο – αν όχι η καλύτερη.

Στην μεσογειακή διατροφή δεν αποκλείονται τρόφιμα. Υπάρχει ποικιλία, ισορροπία και εποχικότητα. Όμως, οι ποσότητες είναι μικρότερες, υπολογισμένες σε μικρομερίδες. 1 μικρομερίδα (σερβίρισμα) είναι σχεδόν το 1/2 της μερίδας εστιατορίου , η οποία αντιστοιχεί σε συγκεκριμένα γραμμάρια. Σε όγκο είναι περίπου 2/3 φλ.

Πιάτο υγιεινής διατροφής παιδιών - Copyright © 2015 Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Πιάτο υγιεινής διατροφής παιδιών – Copyright © 2015 Harvard T.H. Chan School of Public Health. Δείτε περισσότερα στο λινκ, στο τέλος του άρθρου.

Και βέβαια, η ηλικία, το φύλο και η διάπλαση επηρεάζουν τις διατροφικές ανάγκες. Οι προτεινόμενες μικρομερίδες αφορούν σε ενήλικες. Ωστόσο, ένα φρούτο ή σπιτικά τυροπιτάκια είναι καλύτερο σνακ από έτοιμα μπισκότα ή τη ζαμπονοσφολιάτα κυλικείου. Οι καλές συνήθειες στο φαγητό είναι ακόμη πιο σημαντικές στα παιδιά. Αναπτύσσονται σωστά και αποκτούν τις βάσεις για να τρέφονται καλύτερα ως ενήλικες.

Η χώρα μας παράγει άφθονα φρούτα και λαχανικά κάθε εποχή. Έχουμε το καλύτερο ελαιόλαδο και το θεωρούμε δεδομένο – είμαστε η μόνη χώρα που λέμε ‘λάδι’ και εννοούμε το ‘εξαιρετικά παρθένο’. Πολύτιμα για τα ω-3 μικρά ψάρια, όπως οι σαρδέλες τον μισό χρόνο αφθονούν. Υπάρχει ποικιλία θαλασσινών και έχουμε όλο το χρόνο τα πιστοποιημένα με αυστηρές προδιαγραφές και ετικέτα Fish from Greece, υψηλής ποιότητας ψάρια, που ζηλεύουν οι Ευρωπαίοι. Επιλέγοντας τοπικά και εποχιακά προϊόντα, το κόστος μιας βιώσιμης διατροφής δεν αλλάζει τόσο που συνιστά εμπόδιο.

Μεσογειακή διατροφή, ελληνικά φαγητά: σπανακόπιτα, κατσικάκι φρικασέ, γεμιστά, αγκινάρες, μπριάμ

Λαχανικά και ψάρι vs. 6.5 κιλά κρέας το μήνα

Εκ πρώτης, επομένως, τα πράγματα δείχνουν απλά και νόστιμα. Από μόνη της η ελληνική κουζίνα βρίσκεται μέσα στο κόνσεπτ του μεσογειακού προτύπου. Πίτες, μπριάμ, γεμιστά, αγκινάρες, μπάμιες με κοτόπουλο ή σκέτες, ρεβιθάδα, ψάρια ψητά με λαχανικά και χόρτα, φρικασέ κατσικάκι κοκ. Οι βάσεις υπάρχουν. Οι επιλογές άπειρες.

Μόνο που τα νούμερα δείχνουν ότι ο σύγχρονος Έλληνας «τρώει» την μεσογειακή πυραμίδα ανάποδα. Με μηνιαία κατά κεφαλή κατανάλωση κρέατος 6.5 κιλά (FAO, 2013), ήτοι 2 κανονικές μερίδες την ημέρα ή 1 ολόκληρο αρνάκι γάλακτος έκαστος μηνιαίως, σήμερα η διατροφή μας βρίσκεται στο – εδώ και 70 χρόνια – ‘προβληματικό’, δυτικό πρότυπο. Με όλες τις επακόλουθες συνέπειες για την υγεία.

Αν μάλιστα, εξαιρέσουμε ηλικιωμένους, χορτοφάγους και μωρά, που συμμετέχουν λιγότερο ή καθόλου στα στατιστικά, η μέση κατανάλωση κρέατος αυξάνεται δραματικά. Για τον πιο ενεργό πληθυσμό της χώρας κάθε μέρα είναι Τσικνοπέμπτη. Και Πάσχα. Και διατροφική πλήξη, που ενδεχομένως διανθίζουν τα γλυκά.

Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί η αύξηση σε καρδιοπάθειες, υπέρταση, καρκίνους, άνοια, διαβήτη, αλλά και στην παχυσαρκία. Οι ελληνικοί δείκτες ακολουθούν τους παγκόσμιους και γι’ αυτό δεν ευθύνεται μόνον ο αγχωτικός τρόπος ζωής.

Φάρμακα, συμπληρώματα διατροφής, έξτρα βιταμίνες και χρωματιστά χαπάκια κάθε είδους προωθούν την ευζωία πολλών βιομηχανιών πριν βοηθήσουν τη δική μας ζωή. Έτοιμα γεύματα, ψητά κοτόπουλα σουπερμάρκετ και φτηνό ντελίβερι γλυτώνουν πολύτιμο χρόνο, ρεύμα και πλύσιμο. Και για τα επιπλέον κιλά υπάρχουν τα πρωτεϊνικά σκευάσματα σε μερίδες κουταλιάς. Κοστίζουν κάτι παραπάνω, αλλά τα συστήνει ο διαιτολόγος – είναι από βρώμη.

Όλα αυτά πάνε μαζί. Πακέτο. Το μάρκετινγκ μεγαλουργεί πατώντας και στα αρνητικά μιας ευμάρειας, στις καινούργιες συνήθειες, στα προβλήματα. Κάνει οικονομία κλίμακος και δίνει τις λύσεις που μπορεί απ’ την πλευρά του. Τις συσκευάζει ωραία και τις διαφημίζει να γίνουν γνωστές. Ο ρόλος του είναι κλασικός.

Υψηλής ποιότητος ελληνικό ψάρι ιχθυοκαλλιέργειας με πιστοποίηση Fish from Greeceψάρι ψητό στο φούρνο

Συμπέρασμα #2

Μπορεί να είστε φαν του κρέατος και να μην αποχωρίζεστε το burger, την μπριζόλα ή το αρνάκι στο φούρνο. Αλλά η αλήθεια είναι πως τα οφέλη για την υγεία από την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών έναντι κόκκινου κρέατος, μαζί με φρέσκα λαχανικά και όσπρια, είναι περισσότερα. Και στις δύο περιπτώσεις βεβαίως, μιλάμε για ποιοτικές πρώτες ύλες. Δηλαδή, για κρέας μη εντατικής εκτροφής ή βιολογικό, όπως και για αποδεδειγμένα υψηλής ποιότητας ψάρια, τοπικής παραγωγής.

Και μόνον χάρη στα δομικά ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, το ψάρι αποτελεί πολύ πιο υγιεινή επιλογή, ωφέλιμη για την καρδιά, τα μάτια και την υγεία του εγκεφάλου. Επιδημιολογικές μελέτες κατέδειξαν ότι συμβάλλουν στην πρόληψη της νόσου της στεφανιαίας αρτηρίας και στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης διαβήτη, φλεγμονωδών παθήσεων των εντέρων κ.λπ.

Τόσο τα ψάρια όσο και το κρέας αποτελούν καλές πηγές πρωτεϊνών, σιδήρου, βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων. Αλλά, το κόκκινο κρέας βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας παρότι είναι εξαιρετική πηγή σιδήρου και πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Η μειωμένη κατανάλωσή του (ελάχιστες φορές το μήνα) ακολουθείται επειδή το κόκκινο κρέας έχει συνδεθεί με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο του παχέος εντέρου και την παχυσαρκία – εκτός από πρωτεΐνη περιέχει και κορεσμένο λίπος.

Όλες οι ζωικές πρωτεΐνες έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Οι έρευνες παρουσιάζουν συγκρουόμενα αποτελέσματα. Ως προς την χοληστερόλη λόγου χάριν, η κατανάλωση λευκού κρέατος (κοτόπουλο) είναι εξίσου κακή με το βόειο.

Έτσι, ενώ διεθνώς οι διαιτολόγοι προτείνουν γενικά άπαχες κοπές κρέατος και πουλερικά, συστήνουν να προέρχονται από τις καλύτερες πρακτικές εκτροφής. Δηλαδή, να είναι ελευθέρας βοσκής, χωρίς αντιβιοτικά ή ορμόνες, και από ορθές πρακτικές σφαγής.

Διάφορα είδη κρέατος

Το μεθάνιο από τις εντερικές ζυμώσεις των μυρηκαστικών αντιπροσωπεύει περί το 32-40% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της αγροκτηνοτροφίας – Διακυβερνητική συνάντηση για το κλίμα, 2014

 

Το αποτύπωμα του κρέατος στο περιβάλλον

Από περιβαλλοντική άποψη, η παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για το 1/5 των παγκόσμιων εκπομπών CO2. Επίσης, για τη ρύπανση του πλανήτη, την υποβάθμιση της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

Στο τραπέζι μας φτάνουν τρόφιμα που παράγονται δίπλα μας, αλλά και κάποια ‘κοσμοπολίτικα’, που έχουν κάνει κυριολεκτικά τον γύρω του κόσμου. Η διάθεσή των τροφίμων αποτελεί μια αγορά δισεκατομυρίων.

Ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση κρέατος στην ΕλλάδαΗ Μεσογειακή διατροφή είναι πιο φιλική στο περιβάλλον, αφού το οικολογικό της αποτύπωμα είναι μικρότερο από μια δυτικού τύπου διατροφή. Κι αυτό επειδή τα φυτικά τρόφιμα συμμετέχουν ελάχιστα στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, παρουσιάζοντας χαμηλότερα ποσοστά κατανάλωσης νερού και ενέργειας (Sara Sáez-Almendros et al, Environmental footprints of Mediterranean versus Western dietary patterns: Beyond the health benefits of the Mediterranean diet, 2013).

Εξαίρεση αποτελούν τα φυτικά έλαια που συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση νερού και στο αποτύπωμα κατανάλωσης ενέργειας.

Σημειωτέον ότι, οι τροφές με βάση τα ζώα (κρέας, γαλακτοκομικά) προκαλούν τις υψηλότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε όλα τα διατροφικά πρότυπα.

Στην Ελλάδα η κατά κεφαλή κατανάλωση κρέατος (όλα τα είδη) ανέρχεται σε 79.65 κιλά κρέατος ετησίως! Δηλαδή, 6.5 κιλά το μήνα έκαστος μόνος του.
Από αυτά 16.1 κιλά είναι βόειο, 12.47 κιλά αρνί & κατσίκι, 3.05 κιλά εντόσθια, 28.31 κιλά χοιρινό, 15.74 κιλά πουλερικά και 3.98 κιλά διάφορα (αλλαντικά κλπ). 
Στοιχεία 2013 του FAO.

 

Μερικά ακόμη νούμερα είναι εντυπωσιακά

  1. Για την παραγωγή 450 γρ. βοδινού κρέατος απαιτούνται σχεδόν 9.500 λίτρα νερό, 5.5 κιλά σιτηρά, 15.9 κιλά καλλιεργήσιμης γης και το ενεργειακό ισοδύναμο 3.78 λίτρων βενζίνης (earthsave.org).
  2. Η εκτροφή ζώων ευθύνεται για το 18% των αερίων θερμοκηπίου που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, περισσότερο από τα αυτοκίνητα, τα αεροπλάνα και όλα τα άλλα μέσα μεταφοράς μαζί.
  3. Το κόκκινο κρέας σε σύγκριση με το κοτόπουλο ή τα ψάρια συνεισφέρει κατά σχεδόν 150% στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. (Weber CL & Matthews HS (2008): Food-Miles and the relative climate impacts of food choices in the United States).
  4. Η κοπριά που παράγεται ετησίως από όλα τα εκτρεφόμενα ζώα στις ΗΠΑ είναι σχεδόν 10πλάσια από τα απόβλητα που παράγει ο ανθρώπινος πληθυσμός (earthsave.org).
  5. Στη δυτικού τύπου διατροφή, το κρέας, τα πουλερικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα περιέχουν τα περισσότερα υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
  6. Αν οι σχάρες των fast food στο Λος Άντζελες εκπέμπουν περισσότερη αιθάλη από όση όλα τα αστικά λεωφορεία μαζί, κατ’ αναλογία η ντόπια αιθάλη από τις σχάρες των σουβλατζίδικων και ταχυφαγείων δεν είναι επίσης αθώα.
  7. Στις υδατοκαλλιέργειες το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου αφορούν πρωτίστως στην παραγωγή των ζωοτροφών. Επειδή τα εκτρεφόμενα ψάρια τρώνε ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια (πλαγκτόν και ψάρια), απαιτείται ενέργεια για να μετατραπούν τα συστατικά σε πέλετ ή νιφάδες.
  8. Τα εκτρεφόμενα οστρακοειδή παρακάμπτουν αυτό το ζήτημα, επειδή είναι τροφοδότες φίλτρων και δεν απαιτούνται πέλετς.
  9. Οι πέντε κορυφαίες εταιρείες παραγωγής κρέατος και γαλακτοκομικών παγκοσμίως είναι ήδη υπεύθυνες για περισσότερες εκπομπές ρύπων από τις ExxonMobil, Shell ή BP. (Independet).
Εντατική παραγωγή κοτόπουλων – πτηνοτροφείο. Πηγή: (c) Gaia
Εντατική παραγωγή κοτόπουλων – πτηνοτροφείο. Πηγή: (c) Gaia

Μήπως είναι καλύτερο το κοτόπουλο;

Και η παραγωγή κοτόπουλου έχει τεράστιο αντίκτυπο στο περιβάλλον και στην υγεία. Παγκοσμίως, η κατανάλωσή του σχεδόν διπλασιάστηκε τα τελευταία 30 χρόνια. Σήμερα, καταναλώνεται περισσότερο κοτόπουλο από βόειο κρέας, ενώ δισεκατομμύρια όρνιθες εκτρέφονται γι’ αυτό και για τα αυγά τους.  Στην Ελλάδα από την οργανωμένη πτηνοτροφία παράγονται 120 εκατομμύρια κοτόπουλα ετησίως και 1.5 δις αυγά.

Τα περισσότερα κοτόπουλα εντατικής παραγωγής είναι άνευ ή ακαθορίστου γεύσης. Μεγαλώνουν γρήγορα (σε 40 μέρες γίνονται ως 2 κιλά) σε εργοστασιακές μονάδες τρώγοντας επεξεργασμένες, συμπυκνωμένες ζωοτροφές κυρίως από σόγια. Μεγάλο μέρος αυτής της σόγιας προέρχεται από τις ατέλειωτες φυτείες της Νότιας Αμερικής, σε περιοχές που παλιά ήταν δάση ή σαβάνες.

Η ΕΕ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας σόγιας στον κόσμο. Τεράστιες ποσότητες σόγιας από τη Βραζιλία καταλήγουν στις ευρωπαϊκές ζωοτροφές, και οι μισές τρέφουν κοτόπουλα. Μόνο η Αγγλία εισάγει πάνω από 3 εκατομμύρια τόνους σόγιας ετησίως, σημειώνει η Greenpeace.

Ζήτηση φθηνότερων ζωικών προϊόντων σημαίνει και φθηνότερες ζωοτροφές. Η παραγωγή σόγιας στη Βραζιλία έχει τετραπλασιαστεί τα τελευταία 20 χρόνια και πολλά άγρια είδη απειλούνται με εξαφάνιση. H καταστροφή πολλών φυσικών τοπίων της χώρας όπως η πλούσια σε πανίδα και χλωρίδα, σαβάνα του Cerrado, είναι ανυπολόγιστη.

Συμπέρασμα #3

Η μετάβαση από το βόειο κρέας στο κοτόπουλο μαζικής εκτροφής δεν είναι μια πιο φιλική προς το περιβάλλον επιλογή. Ούτε υγιεινή λύση. Η μεγάλη κατανάλωση συμβάλλει στην αλλαγή του κλίματος, πέραν της ρύπανσης από την λειτουργία των εργοστασίων.

Λύση είναι η μείωση του κρέατος συνολικά, του τυριού και του γάλακτος. H επιλογή λιγότερου αλλά ποιοτικού κρέατος από μικρές φάρμες, βιολογικές και μη εντατικής παραγωγής. Γιατί αυτό θα σημάνει λιγότερες αγελάδες, χοίρους και κοτόπουλα. Λιγότερη γη για βόσκηση και καλλιέργεια σόγιας. Περισσότερος χώρος για τη ​​φύση. Καλύτερη ανθρώπινη υγεία και καλύτερη γεύση.

Η δίαιτα των 100 μιλίων

Τα τελευταία χρόνια εξαπλώνεται όλο και περισσότερο «η δίαιτα των 100 μιλίων». Δεν είναι διατροφικό πρότυπο αλλά κίνημα, μια πρωτοβουλία που προωθεί την ιδέα να καταναλώνουμε προϊόντα που παράγονται σε ακτίνα 100 μιλίων από την περιοχή μας. Δηλαδή, σε απόσταση μέχρι 161 χιλιόμετρα. Ξεκίνησε από τον Καναδά, αλλά διαδόθηκε γρήγορα και ακολουθείται τόσο από επιχειρήσεις όσο και από μεμονωμένα νοικοκυριά.

Χρησιμοποιώντας προϊόντα που παράγονται σε ακτίνα 160 χιλιομέτρων δημιουργούμε μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Τα λιγότερα τροφοχιλιόμετρα, όπως λέγονται τα χιλιόμετρα που κάνουν τα τρόφιμα πριν φτάσουν στο τραπέζι μας, κάνουν καλό. Στη φρεσκάδα, στην οικονομία και στον πλανήτη.

ψάρι vs. κρέας - ποιο είναι καλύτερο;

Συμπέρασμα #4

Το μεσογειακό διαιτολόγιο έχει μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο λόγω της κατανάλωσης περισσότερων φυτικών προϊόντων και λιγότερων ζωικών. Ως πρότυπο διατροφής αποτελεί ένα πολιτιστικό, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα, μοντέλο. Εκτός από τα οφέλη για την υγεία, συμβάλλει σημαντικά στην αύξηση της βιωσιμότητας της παραγωγής και της τοπικής κατανάλωσης τροφίμων.

Η υπερκατανάλωση κρέατος είναι κακή για την υγεία και το περιβάλλον. Κι αυτό λόγω του μεγάλου υδατικού αποτυπώματος του κρέατος και του μεγάλου αποτυπώματος του σε άνθρακα (ενέργεια).

Αγοράζοντας τοπικά προϊόντα στηρίζουμε την ντόπια παραγωγή και οικονομία και το καθαρότερο περιβάλλον. Ωστόσο, αν έστω και μια μέρα την εβδομάδα μετατοπίσουμε τις θερμίδες από το κόκκινο κρέας και τα γαλακτοκομικά, σε ψάρι, αυγά, λαχανικά ή κοτόπουλο, επιτυγχάνεται μεγαλύτερη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από ό,τι αν αγοράζαμε τα πάντα τοπικά.

Επιλέγοντας πιο ισορροπημένη διατροφή και αντικαθιστώντας το κρέας με λαχανικά, όσπρια και ψάρι τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, δίνουμε ανάσα στον πλανήτη.

Μεσογειακή διατροφή & ψάρι vs. κρέας: Σύγκριση θερμίδων & ωφέλιμων λιπαρών

Ποιος αντέχει τη στροφή – Συμπέρασμα #5

Από τις περισσότερες επιλογές που υπάρχουν σήμερα, ο μέσος καταναλωτής δείχνει να μην προτιμάει τις καλύτερες. Γι’ αυτό όμως, δεν φταίνε οι επιλογές. Αλλά τα κριτήρια, οι προτεραιότητες, η παιδεία, το lifestyle και η κουλτούρα εντέλει.

Ο μεσογειακός τρόπος ζωής αναλώθηκε στο περιτύλιγμα από γραφικές εικόνες και φολκλόρ παραδόσεις ξεχνώντας να μεταδώσει την ουσία στους νεότερους. Η αξία του προσπεράστηκε από τους γρήγορους ρυθμούς, την ανάπτυξη, τις κρίσεις, τους στόχους.

Η διατροφή δεν είναι η μόνη που την πληρώνει. Ούτε η Ελλάδα η μόνη μεσογειακή χώρα με δυτικό πρότυπο θρέψης. Την ίδια λογική για παράδειγμα, δείχνει να ακολουθεί και η Ιταλία.

Όμως, όλα διαγράφουν κύκλους αφενός και αφετέρου πολλές αλλαγές γίνονται από ανάγκη, αφού εξαντλήθηκε το απόθεμα και μαζί το μοντέλο ζωής που το συνόδευε. Μεσογειακή διατροφή σημαίνει διαφορετική θεώρηση των ίδιων καθημερινών πραγμάτων, υλικών, συστατικών, συνηθειών. Είναι εύκολη στην πράξη, δέχεται και παρασπονδίες. Αλλά ο κορμός βασίζεται σε πρακτικές που λειτουργούν από μέσα προς τα έξω, κτίζοντας την καλή υγεία, προλαμβάνοντας, ενισχύοντας και επιδιορθώνοντας όταν χρειάζεται.

Πρωτεΐνες, βιταμίνες, μέταλλα, αντιοξειδωτικά, ω3 και όσα χρειάζεται ο οργανισμός υπάρχουν στα καθημερινά τρόφιμα. Κι ο οργανισμός είναι ο καλύτερος υπολογιστής, με προδιαγραφές να αυτοεπιδιορθώνεται. Αρκεί να του το επιτρέπουμε και να μην του αφαιρούμε τα εργαλεία να το κάνει.


Περισσότερα για την Μεσογειακή Διατροφή: • Fundacion Dieta Mediterranea, International Foundation of Mediterranean Diet – IFMed, Ελληνικό Ίδρυμα Υγείας Ε.Ι.Υ., med-diet.eu, Διατροφικές οδηγίες για ενήλικες στην Ελλάδα από το Ανώτατο Ειδικό Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας, Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, 1999, Kid’s Healthy Eating Plate, Harvard T.H. Chan, Σχολή Δημόσιας Υγείας.

Print Friendly, PDF & Email
50

Newsletter

Εισαγάγετε το email σας και ενημερωθείτε για τα τελευταία νέα μας και για τις εκδηλώσεις μας

2 Σχόλια

    Leave A Comment